اجتهادى در اين باب ندارند كم كم به صورت يك اصل مسلّم در آمده است . چند سال پيش يك شماره از مجلهء « تندرست » كه صرفاً يك مجلهء پزشكى است به دستم رسيد . در آنجا خلاصهء سخنرانى يكى از پزشكان بنام ايران در يكى از دانشگاههاى غرب درج شده بود . در آن سخنرانى پس از آنكه به مضمون اشعار معروف سعدى : « بنى آدم اعضاى يك پيكرند » اشاره كرده و اظهار داشته بود كه براى اولين مرتبه اين شاعر ايرانى انديشهء جامعهء ملل را پرورانده است ، به سخنان خود اينچنين ادامه داده بود : « يونان قديم مهد تمدن بوده است ؛ فلاسفه و دانشمندان بزرگ مانند سقراط . . . داشته ولى آنچه بتوان به دانشگاه امروز تشبيه كرد در واقع همان است كه خسرو پادشاه ساسانى تأسيس كرد . و در شوش پايتخت ايران آن روز دارالعلم بزرگى به نام « گندى شاپور » . . . اين دانشگاه سالها دوام داشت تا اينكه در زمان حملهء اعراب به ايران مانند ساير مؤسسات ما از ميان رفت . و با آنكه دين مقدس اسلام صراحتاً تأكيد كرده است كه علم را حتى اگر در چين باشد بايد به دست آورد ، فاتحين عرب بر خلاف دستور صريح پيامبر اسلام حتى كتابخانهء ملى ايران را آتش زدند و تمام تأسيسات علمى ما را بر باد دادند و از آن تاريخ تا مدت دو قرن ، ايران تحت نفوذ اعراب باقى ماند . » « 1 » از اين نمونه و از اين دست كه بدون ذكر هيچ گونه سند و مدركى مطالبى اينچنين گفته و نوشته مىشود فراوان است . ما پيش از آنكه به تحقيق تاريخى دربارهء اين مطلب بپردازيم و سخن افرادى را كه به اصطلاح يك سلسله ادلّه نيز رديف كرده‌اند نقد علمى نماييم ، در پاسخ اين پزشك محترم كه چنين قاطعانه در يك مجمع پزشكى جهانى - كه على القاعده اطلاعات تاريخى آنها هم از ايشان بيشتر نبوده - اظهار داشته است ، عرض مىكنيم : اولًا بعد از دورهء يونان و قبل از تأسيس دانشگاه جندى شاپور در ايران ، دانشگاه عظيم اسكندريه بوده كه با دانشگاه جندى شاپور طرف قياس نبوده است . مسلمين كه از قرن دوم هجرى و بلكه اندكى هم در قرن اول هجرى به نقل علوم

--> ( 1 ) . مجلهء « تندرست » ، سال 24 ، شمارهء 2 .